Kuşlardaki
yaratılış mucizeleri kanatları, tüyleri ya da göç yetenekleriyle
sınırlı değildir. Bu canlılardaki olağanüstü tasarımlardan biri de
yumurtalarında ortaya çıkar.
Bize çok basit gibi görünen tavuk yumurtasının kabuğunda, golf topu
girintilerini andıran 15 bin kadar gözenek bulunur. Daha küçük bazı
kuşların yumurtaları ise, ancak mikroskop altında görülebilen süngersi
bir kabuğa sahiptir. Bu girintili-çıkıntılı yapılar, kuş yumurtasına
büyük bir esneklik kazandırmakta ve darbelere karşı direncini
artırmaktadır.
Yumurta tam bir paketleme harikasıdır. Gelişmekte olan civcivin
gereksinim duyduğu tüm besin ve suyu sağlar. Yumurtanın sarısı,
protein, yağ, vitamin ve mineraller içerirken, akı da bir su deposu
işlevini görür.
Gelişmekte olan civcivin besine ve suya olduğu kadar oksijen almaya
ve karbondioksitini dışarı atmaya da gereksinimi vardır. Civcivin
ayrıca bir ısı kaynağına, kemiklerinin gelişmesi için kalsiyuma,
suyunun korunmasına, bakterilerin bulaşmasına ve mekanik darbelere
karşı bir koruma sistemine gereksinimi vardır. Tüm bu gereksinimleri
yumurta kabuğu karşılar. Civciv, kabuk zarlarının iç yüzeyinde bulunan
bol damarlı bir katman aracılığıyla oksijen alır ve karbondioksitini
atar. Gaz alıp verme, erişkin hayvanlarda olduğu gibi akciğerlerle
değil, kabuktaki küçük gözenekler yoluyla olur.
Yumurta kabukları, şaşırtıcı ölçüde sağlam olmalarına karşın, çok da
incedir. Bu özellik, kuluçkadaki ana ya da babanın ısısının, yumurtanın
içine kadar kolayca iletilmesini sağlar.
Gerekli Bir Kayıp
Kuluçka dönemi sırasında, yumurtadaki suyun ortalama %16'sı
gözeneklerden dışarı buharlaşarak kaybolur. Biyologlar eskiden bu su
kaybının, yumurta kabuğunun hava geçirebilen yapısı nedeniyle zorunlu,
ama zararlı bir kayıp olduğunu düşünüyorlardı. Oysa son araştırmalar,
bu su kaybının civcivin yumurtadan çıkması için gerekli olduğunu
göstermiştir. Civcivin yumurtadan çıkarken gagasındaki yumurta dişini
kullanarak kendisine bir delik açtığı ilk aşamada, fazla oksijene ve
başını oynatacak kadar bir boşluğa gereksinimi vardır. Bu
gereksinimler, yumurtadaki suyun kaybedilmesi, dolayısıyla yer açılması
ve bu açılan yerde daha çok oksijen bulundurulmasıyla karşılanır.
Konunun daha da ilginç olan yönü, farklı yumurta kabuklarının su
kaybetme oranlarının da, ideal olan % 15-20'lik su kaybını sağlayacak
şekilde ayarlanmış olmasıdır. Örneğin, dalgıç kuşu yumurtasının su
kaybetme oranı, daha kuru ortamda kuluçkaya yatırılan aynı büyüklükteki
bir başka yumurtadan üç kat daha fazladır.
Yumurtadaki Dayanıklılık Tasarımı
Bir yumurta kabuğunun, gaz, su ve ısı işlemini düzenlemesi gerektiği
kadar sağlam da olması gerekir. Kabuk, gelişmekte olan civcivi dış
darbelere karşı koruyacak ve kuluçkaya yatan annenin ağırlığını
kaldırabilecek kadar dayanıklı olmalıdır.
Nitekim kuş yumurtalarına baktığımızda, son derece dayanaklı bir
biçimde tasarlandıklarını görürüz. Allah, küçük ve büyük yumurtaları
birbirinden farklı şekilde yaratmıştır. Büyük kuşların yumurtaları
genellikle sert ve esnek olmayan bir yapıya sahiptir. Daha küçük
kuşların yumurtaları ise yumuşak ve esnektir.
Yumurta, civcivi 20 günlük kuluçka dönemi boyunca koruyacak kadar
sağlam, ama dışarı çıkmasına imkan sağlayacak kadar da kırılgandır. Pek
çok kuşun yumurtası kamufle olmalarını sağlaycak renklerde
yaratılmıştır. Deniz kuşunun yumurtaları ise armut biçimindedir. Bu,
sarp kayalıklar için tasarlanmış ideal bir şekildir. Darbe çemberler
çizenbir yörünge izler.
Tavuk yumurtalarının kabukları sert ve gevrektir ancak yuvada
birbirleri üzerine yuvarlandıklarında kırılmaz. Bu tür kabuk, aslında
tüm iri yumurtalarda bulunmaktadır. Bu sağlamlık, yumurtayı
saldırganlardan korumaktadır. Eğer bu sert ve gevrek kabukları küçük
yumurtalarda olsaydı çok çabuk kırılırlardı. Araştırmalar, küçük
yumurtalardaki kabukların gevrek değil, ama dayanıklı ve esnek olduğunu
göstermektedir. Olası bir darbede esneyebilmeleri onları kırılmaktan
kurtarır.
Bir kabuğun gevrek ya da esnek yapıda olması, sadece civcivi korumak
açısından değil, onun dünyaya geliş biçimi açısından da belirleyici rol
oynar. Sert ve gevrek bir kabuktan çıkacak olan civcivin, kafasını ve
bacaklarını çıkarmadan önce yumurtanın basık ucunda sadece bir-iki
delik açması yeterlidir. Böylece delikleri birleştiren bir takım
çatlaklar oluşur ve civciv şapka biçiminde bir kapağı kaldırmakla
özgürlüğüne kavuşabilir.